0 (212) 916 38 38
Güvenlik & Uyum 6 dk okuma

ERP'de Denetim İzi: Kim, Neyi, Ne Zaman Değiştirdi?

ERP'de denetim izi nedir, hangi hareketler kayda alınmalı, kayıtlar ne kadar saklanır? TTK'nın silme ve değiştirme yasağı ile saklama süreleri dahil, mali müşavir, denetçi ve IT için pratik bir kontrol listesi.

ERP'de Denetim İzi: Kim, Neyi, Ne Zaman Değiştirdi? kapak görseli
Qera
Güvenlik & Uyum

Ay sonunda bir müşterinin bakiyesi 48.000 TL görünüyor, mutabakat mektubunda ise 41.500 TL yazıyor. Fark kimden geldi? Bir tahsilat mı silindi, bir fatura mı iptal edildi, yoksa vade tarihi mi değiştirildi? Muhasebe müdürü “ben dokunmadım” diyor, satış tarafı “bizde de yok” diyor. Sistem bu soruya cevap veremiyorsa elinizde bir veri tabanı var ama güvenebileceğiniz bir kayıt yok.

Denetim izi tam olarak bu cevabı vermek için tutulur. Aşağıda neyin kaydedilmesi gerektiğini, hangi mevzuat cümlelerinin bu konuya dokunduğunu ve ERP seçerken ya da uyarlarken neye bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Denetim izi nedir, işlem günlüğünden farkı ne?

Denetim izi, iş verisinde yapılan her değişikliğin kim tarafından, ne zaman, hangi ekrandan ve hangi eski değerden hangi yeni değere yapıldığını gösteren kayıttır. Sadece “Ahmet fatura ekranına girdi” demez. “Ahmet, 14.20’de 1043 numaralı faturanın vade tarihini 30 Kasım’dan 15 Aralık’a çekti” der.

Sunucu günlükleri (log) ise çoğunlukla teknik olayları tutar: oturum açıldı, hata alındı, servis yeniden başladı. Bunlar BT için değerlidir ama mali müşavirin sorusuna cevap vermez. İkisi birbirinin yerine geçmez. İyi bir kurulumda yan yana durur.

Hukuk ne diyor?

Burada iki cümleyi bilmek yeterli, ikisi de Türk Ticaret Kanunu’nda.

Madde 65’in üçüncü fıkrasına göre bir yazım veya kayıt, önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde çizilemez ve değiştirilemez. Kayıt sırasında mı yoksa daha sonra mı yapıldığı anlaşılmayan değiştirmeler yasaktır. Kâğıt defter için yazılmış bu hüküm, elektronik ortamda şu anlama gelir: Bir kaydı düzeltebilirsiniz fakat eski hali ve düzeltmenin zamanı sistemde görünür kalmalıdır. Üzerine yazıp eskisini yok eden bir ekran bu cümleyle uyuşmaz.

Madde 82 ise defterlerin ve dayanak belgelerin on yıl saklanmasını ister. Süre, son kaydın yapıldığı takvim yılının bitişiyle başlar. Vergi Usul Kanunu’nun 253. maddesinde ise defter ve belgeler için, tanzim tarihini izleyen takvim yılından başlayarak beş yıllık muhafaza süresi geçer. İki süre birbirini iptal etmez. Pratikte on yılı esas almak daha güvenlidir. İmha kararı vermeden önce mali müşavirinizle teyit edin.

Kişisel veri tarafında KVKK’nın 12. maddesi, veri sorumlusunu verinin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlü kılar. Kimin hangi müşteri ya da personel kaydına baktığını izleyemiyorsanız, bir ihlal şüphesinde “olmadı” diyemezsiniz, “bilmiyoruz” demek zorunda kalırsınız. Ayrıntılı çerçeve için KVKK uyumu ve VERBİS yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi hareketler kayda alınmalı?

Her tıklamayı kaydetmek hem depolamayı şişirir hem de asıl önemli satırı bulunmaz hale getirir. Önce paranın, stokun ve yetkinin değiştiği noktaları seçin.

  • Cari kart: unvan, vergi numarası, banka hesabı, ödeme koşulu, risk limiti
  • Fiyat listesi ve iskonto: kim, hangi stok kodunda, hangi fiyatı değiştirdi
  • Fatura, irsaliye ve sipariş: iptal, silme, sonradan değiştirme, tarih oynatma
  • Stok hareketleri: sayım farkı fişi, düzeltme, depo transferi iptali
  • Muhasebe fişleri: manuel fiş, ters kayıt, dönem kapama ve dönem yeniden açma
  • Kullanıcı ve yetki: yeni kullanıcı, rol değişikliği, geçici yetki, kullanıcının pasife alınması
  • Onay akışları: onaylayan, onay zamanı, reddedilen ve geri çevrilen talepler
  • Raporlama ve dışa aktarma: müşteri listesi, personel maaş raporu gibi hassas çıktıların kim tarafından alındığı

Bunların hepsinde kayıt tutulacak alanlar aynıdır: kullanıcı, tarih ve saat, işlem türü, eski değer, yeni değer ve mümkünse hangi cihaz ya da adresten yapıldığı.

İyi bir denetim izinin özellikleri

Kaydın var olması yetmez. Aşağıdaki özelliklerden biri eksikse iz, ihtiyaç anında işe yaramaz.

Silinemez ve düzenlenemez olmalı

Denetim kaydını, kaydı değiştiren kullanıcı da silebiliyorsa iz değil, not defteri vardır. Kayıtlara yalnızca ekleme yapılabilmeli. Veri tabanı yöneticisi gibi çok geniş yetkili hesaplar da bu kuralın dışında bırakılmamalı. En azından onların müdahalesi ayrıca görünür olmalı.

Eski ve yeni değeri birlikte göstermeli

“Fiyat değişti” bilgisi hiçbir şey çözmez. Eski ve yeni tutar yan yana görünmeli ki fark hesaplanabilsin.

Arama yapılabilir olmalı

Üç yıllık kayıt içinden tek bir faturanın geçmişine ulaşmak dakikalar sürmeli. Fatura numarası, cari kod ya da kullanıcı adıyla filtre yoksa kayıt mevcut ama kullanılamaz durumdadır.

Saat dilimi ve sistem saati tutarlı olmalı

Sunucular arasında saat farkı varsa olayların sırası yanlış okunur. Özellikle bulutta ve şirket içinde karma çalışan kurulumlarda bu ayrıntı sorun çıkarır.

Saklama süresi mevzuata uymalı

Muhasebe kayıtlarına bağlı denetim izini, kayıtların kendisiyle aynı süre boyunca tutmak mantıklıdır. Kullanıcı erişim kayıtları için süreyi kendi KVKK politikanıza göre belirleyin ve yazılı hale getirin.

Denetim izi ile görev ayrılığı birbirini tamamlar

Görev ayrılığı, aynı kişinin hem siparişi açıp hem onaylamasını, hem fatura kesip hem tahsilatı kapatmasını engeller. Denetim izi ise engelleyemediğiniz ya da bilerek izin verdiğiniz durumlarda arkadan bakmanızı sağlar. Biri önleyicidir, öteki izleyicidir. Yalnızca yetkiyi daraltan şirket işi yavaşlatır, yalnızca izleyen şirket olayı geç fark eder. Görev ayrılığı yazımızda hangi iş çiftlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini ele aldık. Rol tasarımı için yetkilendirme yazısı da yardımcı olur.

Kayıtları kim, ne sıklıkla incelemeli?

İz tutmak ile izi okumak ayrı işlerdir. Çoğu şirkette kayıtlar yıllarca tutulur ama bir şeyler ters gidene kadar kimse açmaz. Küçük bir rutin işi değiştirir.

  1. Ayda bir, manuel muhasebe fişlerinin ve silinen belgelerin listesini mali müşavir ya da muhasebe müdürü gözden geçirsin.
  2. Üç ayda bir, rol ve yetki değişiklikleri BT ile İK arasında karşılaştırılsın; işten ayrılan birinin hesabı açık kalmış mı bakılsın.
  3. Fiyat ve iskonto değişiklikleri satış yöneticisine haftalık liste olarak gitsin.
  4. Dönem kapama ve yeniden açma işlemleri her seferinde finans sorumlusuna bildirilsin.

Bu rutinin bir hafta içinde şirketin fiilî işleyişine oturması gerekir. Dört sayfalık bir prosedür yazmak yerine, tek sayfalık ve gerçekten kullanılan bir liste daha değerlidir.

ERP seçerken ya da uyarlarken sorulacak sorular

Bir ERP sağlayıcısına şu soruları sorun ve cevabı slayt yerine ekranda görmek isteyin:

  • Bir faturanın vade tarihini değiştirip değişikliğin kaydını birlikte açabilir miyiz?
  • Silinen bir belge sistemde iz bırakıyor mu, yoksa tamamen kayboluyor mu?
  • Denetim kaydını yetkili bir kullanıcı silebiliyor mu?
  • Hangi tablolar kayıt altına alınıyor, hangileri alınmıyor; bunu biz belirleyebiliyor muyuz?
  • Kayıtlar dışarı aktarılıp denetçiye verilebiliyor mu?
  • Bulutta ve şirket içinde çalışma biçiminde saklama nasıl farklılaşıyor?

Qera bulutta (Microsoft Azure) ya da sizin kendi sunucunuzda çalışır. Hangi tabloların izleneceği, süreçlerinize göre keşif aşamasında netleştirilir. Size hazır bir demo göstermiyoruz. Kendi verilerinizle çalışan bir sistem gösteriyoruz. Bu yazıdaki soruları kendi cari kartlarınız ve faturalarınız üzerinde deneyebilirsiniz. Kendi verinizle demo ve keşif görüşmesi ücretsizdir. Modüllerin tamamını Qera ERP ürün sayfasında bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetim izi yasal bir zorunluluk mu?

Kanunda “denetim izi tutun” diye ayrı bir cümle yok. TTK madde 65 ise kayıtların önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde değiştirilmesini yasaklar. Elektronik ortamda bunu sağlamanın yolu, değişikliklerin eski değerle birlikte kayda geçmesidir. Kendi durumunuz için mali müşavirinizin görüşünü alın.

Denetim kayıtları ne kadar süre saklanmalı?

Muhasebe kayıtlarıyla ilişkili izleri, defterlerle aynı süre saklamak mantıklıdır. TTK madde 82 on yıl, VUK madde 253 beş yıl der. On yıl daha güvenli yaklaşımdır. Kullanıcı erişim kayıtları için süreyi KVKK politikanızda yazılı hale getirin.

Denetim izi sistemi yavaşlatır mı?

Doğru kurulduğunda kayıt işlemi, asıl işlemin yanında çok küçük bir yük getirir. Sorun, her alanı ve her ekran açılışını kaydetmeye çalışmaktan çıkar. Önce para, stok ve yetki değişimlerini kapsayın.

Çalışanlar izlendiğini düşünüp rahatsız olmaz mı?

İşin adı gözetim değil, kayıt tutmaktır. Çalışanlara hangi hareketlerin kaydedildiğini ve neden kaydedildiğini önceden söylemek hem KVKK aydınlatma yükümlülüğüne uyar hem de güveni korur. Dürüst çalışan için iz, “ben yapmadım” demenin en kolay yoludur.

Denetim izi sahtekârlığı engeller mi?

Tek başına engellemez fakat caydırır ve ortaya çıkarır. Engellemek için yetki ve onay akışı gerekir. İkisini birlikte kurmak en sağlam sonucu verir.

Mevcut ERP’mizde denetim izi zayıfsa ne yapmalıyız?

Önce hangi hareketlerin gerçekte kaydedildiğini bir denemeyle görün: test kaydında bir fiyatı değiştirip silin, sonra izini arayın. Eksik çıkarsa BT’ye ve sağlayıcınıza somut bir liste verin. Yeni sisteme geçiş düşünüyorsanız bu testi aday sistemlerde de yapın.

Paylaş LinkedIn X E-posta

Süreçlerinizi birlikte gözden geçirelim

Bu yazıda anlattıklarımızı işletmenize nasıl uyarlayacağımızı konuşmak için bizimle iletişime geçin.