Entegrasyon projelerinde ilk hafta herkes mutlu olur. Pazaryerindeki sipariş ERP’ye düşer, kargo etiketi çıkar, fatura kesilir. Sorun üçüncü ayda başlar. Pazaryerinin servisi bir gece yarım saat yanıt vermez, bir siparişin ERP’ye iki kez düştüğünü muhasebe fark eder, bir ödeme bankadan gelmiş ama cari hesapta görünmez. Kimse bir hata mesajı görmemiştir. Veri sessizce yanlış olmuştur.
Bu yazı, entegrasyonun çalışıp çalışmadığını değil, bozulduğunda ne olduğunu ele alıyor. Entegrasyon yöntemlerini ve API-first yaklaşımı daha önce anlattık. Burada konu, kurulumdan sonraki gündelik güvenilirlik.
Entegrasyonlar neden sessizce bozulur?
İki sistem arasındaki her çağrı üç yerden kırılabilir. İstek karşıya hiç ulaşmaz, karşı taraf isteği işler ama yanıt size dönmez ya da karşı taraf hata döner. Üçüncüsü kolaydır, hata görünür. Asıl sorun ikincisidir. Siz yanıt alamadığınız için işlemin başarısız olduğunu varsayarsınız, oysa karşıda işlem tamamlanmıştır.
Bunun yanında şu durumlar da sık görülür.
- Karşı servisin bakımda olması ya da istek sınırına takılmanız
- Kimlik bilgisinin süresinin dolması
- Karşı sistemin alan formatını değiştirmesi, örneğin tarih ya da ondalık ayracı
- Stok kartı, cari kart gibi eşleşmesi gereken bir kaydın karşıda hiç bulunmaması
- Aynı kaydın iki farklı kaynaktan neredeyse aynı anda gelmesi
Bu listenin ortak noktası, hiçbirinin “sistem çöktü” gibi görünmemesidir. Ekranlar açılır, kullanıcılar çalışır. Fark ancak ay sonunda rakamlar tutmayınca anlaşılır.
Tekrar gelen kayıt: idempotency neden gerekli?
Yeniden deneme yapan her sistem bir gün aynı kaydı iki kez gönderir. Pazaryeri bir siparişi yanıt gelmediği için tekrar bildirir ya da ağ kesintisi nedeniyle sizin sisteminiz aynı isteği ikinci kez yollar. Önlem alınmamışsa ERP’de iki sipariş, iki irsaliye, belki iki fatura oluşur.
Çözümün teknik adı idempotency, yani aynı işlemin birden fazla kez gelmesinin sonucu değiştirmemesidir. Sahada bunun anlamı basit.
- Her dış kayda karşı tarafın verdiği tekil bir numara (sipariş numarası, banka hareket referansı, kargo takip kodu) ERP’de ayrı bir alanda saklanır.
- Kayıt gelmeden önce bu numaraya bakılır. Varsa ikinci kayıt açılmaz, varsa güncellenir.
- Numara üretmeyen bir kaynakla çalışıyorsanız tutar, tarih ve karşı taraf gibi alanlardan türetilmiş bir eşleştirme anahtarı kullanılır. Bu yöntem daha kırılgandır, o yüzden son çaredir.
Bu kontrolün ERP tarafında, kayıt oluşturulurken yapılması gerekir. Entegrasyon katmanında yapılan kontrol, birisi aynı kaydı elle girdiğinde işe yaramaz.
Yeniden deneme: ne zaman, kaç kez, hangi aralıkla?
Geçici hataların çoğu birkaç dakika sonra kendiliğinden düzelir. Bu yüzden başarısız bir isteği hemen kullanıcıya hata olarak göstermek yerine otomatik olarak yeniden denemek mantıklıdır. Her hata yeniden denemeye uygun değildir.
| Hata türü | Örnek | Yeniden denensin mi? |
|---|---|---|
| Geçici | Zaman aşımı, servis bakımda, istek sınırı aşıldı | Evet, aralıkları uzatarak |
| Kalıcı, veriden kaynaklanan | Stok kodu karşıda yok, zorunlu alan boş | Hayır, bir kişinin düzeltmesi gerekir |
| Kalıcı, yetkiden kaynaklanan | Kimlik bilgisi geçersiz, yetki yok | Hayır, yeniden denemek hesabı kilitleyebilir |
Aralıkların giderek uzaması önemlidir. Karşı servis zaten zorlanıyorsa saniyede bir deneyen entegrasyon durumu kötüleştirir. Yaygın uygulama, her denemeden sonra beklemeyi artırmak ve belirli sayıda denemeden sonra vazgeçmektir. Kaç deneme ve hangi aralık, karşı servisin kullanım koşullarına ve işin aciliyetine göre belirlenir. Bunun için herkese uyan tek bir rakam yoktur.
Vazgeçilen kayıt kaybolmamalıdır. Bir sonraki bölüm tam bu konuyla ilgili.
Kuyruk ve hata kutusu: başarısız kayıt nereye gider?
Entegrasyonu doğrudan “al ve yaz” şeklinde kurarsanız bir kayıt işlenemediğinde ya hata verip kaybolur ya da arkasındaki bütün kayıtları bekletir. İkisi de kötüdür. Daha sağlam düzende gelen her kayıt önce bir kuyruğa alınır, sırayla işlenir ve işlenemeyen kayıt ayrı bir hata kutusuna ayrılır.
Hata kutusunun işe yaraması için içinde şunların bulunması gerekir.
- Kaydın ham hali, yani karşı sistemden geldiği şekliyle
- Hatanın nedeni, kullanıcının anlayacağı dille (“Stok kodu ABC-102 ERP’de bulunamadı”)
- Kaç kez denendiği ve son denemenin zamanı
- Kaydı düzeltip tekrar işleme gönderme imkânı
Dördüncü madde sık atlanır. Hata kutusu yalnızca bir liste olarak kalırsa, her başarısız kaydı bir yazılımcının elle düzeltmesi gerekir. Oysa hatalı kayıtların çoğu veri sorunudur. Eksik bir eşleştirmeyi satış operasyon çalışanı da düzeltebilir.
Sessiz hatayı yakalamak: izleme ve uyarı
Hata kutusu dolsa bile kimse bakmıyorsa işe yaramaz. İzleme için iki soruya cevap veren basit bir pano yeterlidir. Son başarılı aktarım ne zaman yapıldı, bekleyen ve hatalı kaç kayıt var?
Uyarı eşiklerini işin ritmine göre koymak gerekir. Günde yüzlerce sipariş alan bir e-ticaret kanalı için bir saatlik sessizlik alarmdır. Ayda birkaç kez çalışan bir ihracat belgesi aktarımında aynı süre normaldir. Uyarı mesajı da “entegrasyon hatası” gibi genel olmamalı, hangi bağlantının, hangi kaydın takıldığını söylemelidir. Uyarı doğru kişiye gitmelidir. Pazaryeri siparişi takılmışsa satış operasyonuna, banka hareketi takılmışsa finans ekibine.
Mutabakat: aktarılan veri gerçekten aynı mı?
Kuyruk, yeniden deneme ve izleme kurulduktan sonra bile karşı sistemle ERP’nin tuttuğunu düzenli olarak karşılaştırmak gerekir. Çünkü hiçbir hata kutusuna düşmeden kaybolan kayıtlar da olur, örneğin karşı sistemin hiç bildirmediği bir iptal.
Mutabakat, iki tarafın aynı dönem için toplamlarını ve kayıt sayılarını yan yana koymaktır. Örnekler:
- Pazaryeri hakediş raporundaki sipariş sayısı ile ERP’deki aynı kanal ve dönem için sipariş sayısı
- Banka ekstresindeki hareketler ile ERP’de bu hesaba işlenmiş tahsilat ve ödemeler
- Kargo firmasının fatura dökümü ile ERP’de kayıtlı gönderiler
Fark çıkarsa farkın hangi kayıttan geldiği tek tek görülebilmelidir. Toplamın tutması yetmez, çünkü bir eksik ile bir fazla birbirini götürebilir. Finans tarafındaki otomatik eşleştirme yaklaşımını ayrı bir yazıda ele aldık. Entegrasyon mutabakatı da aynı mantıkla ve kaynağı dış sistemler olan veriyle yapılır.
Sıklık için genel bir kural koymak zordur. Yüksek hacimli kanallarda günlük, düşük hacimlilerde haftalık ya da dönem kapanışı öncesi karşılaştırma tipik bir başlangıçtır.
Değişiklik yönetimi: karşı taraf bir şeyi değiştirirse
Entegrasyonu bozan sorunların önemli bir kısmı sizin sisteminizden değil, karşı tarafın duyurduğu ya da duyurmadığı değişiklikten gelir. Alan adı değişir, yeni bir zorunlu alan eklenir, eski bir uç nokta kapatılır. Önlem olarak şunlar işe yarar.
- Her entegrasyon için sorumlu bir kişi ya da ekip belirleyin ve karşı tarafın duyuru kanallarına abone olun.
- Entegrasyonu üretime almadan önce değişiklikleri deneyebileceğiniz bir test ortamı kullanın.
- Gelen verinin biçimini kontrol edin. Beklenmeyen bir alan ya da boş bir değer geldiğinde kaydı yarım yazmak yerine hata kutusuna alın.
Entegrasyon seçerken sorulacak sorular
Bir yazılım firmasıyla ya da entegrasyon sağlayıcısıyla görüşürken “bu sistemle entegre olur musunuz” sorusu yetmez. Şunları sorun.
- Aynı kayıt iki kez gelirse ne olur?
- Karşı servis bir saat yanıt vermezse kayıtlar nerede bekler?
- Başarısız kayıtları kim görür, düzeltip tekrar gönderebilir mi?
- Aktarılan verinin karşı sistemle uyumunu nasıl kontrol ederim?
- Entegrasyon durduğunda bana nasıl haber verilir?
Bu soruların cevabı net değilse, entegrasyon demoda çalışsa bile üçüncü ayda sorun çıkarma ihtimali yüksektir.
Qera’da bu konuya nasıl bakıyoruz?
Qera ERP tek platformda, bulutta (Microsoft Azure) ya da müşterinin kendi sunucusunda çalışır. Entegrasyon ihtiyaçları işletmeden işletmeye çok değiştiği için bu başlıkları keşif aşamasında somut örneklerle konuşuyoruz. Hangi kanaldan günde kaç kayıt geldiğini, hatalı kaydı kimin düzelteceğini ve hangi raporla mutabakat yapılacağını baştan netleştirmek, canlıya geçişten sonraki sürprizleri azaltır. Gerçek bir senaryoyu kendi verinizle görmek için aşağıdaki çağrıya bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Entegrasyon hatası ile veri hatası arasındaki fark nedir?
Entegrasyon hatası bağlantıyla ilgilidir, örneğin zaman aşımı ya da geçersiz kimlik bilgisi. Veri hatası bağlantı çalışırken kaydın içeriğinden kaynaklanır, örneğin karşıda olmayan bir stok kodu. İlki çoğunlukla otomatik yeniden denemeyle düzelir. İkincisinde bir kişinin kaydı düzeltmesi gerekir.
Aynı sipariş ERP’ye iki kez düştüyse ne yapmalıyım?
Önce karşı sistemin sipariş numarasının ERP’de ayrı bir alanda saklanıp saklanmadığına bakın. Saklanıyorsa tekrar eden kaydı bu numarayla bulabilirsiniz. Saklanmıyorsa ikinci siparişin iptali ve mükerrer irsaliye ya da faturanın düzeltilmesi gerekebilir. Fatura kesilmişse iptal veya iade yöntemini mali müşavirinizle teyit edin.
Yeniden deneme kaç kez yapılmalı?
Herkes için geçerli bir rakam yoktur. Karşı servisin istek sınırına, işin aciliyetine ve kaydın niteliğine göre belirlenir. Önemli olan, aralıkların uzaması ve son denemeden sonra kaydın kaybolmayıp hata kutusuna düşmesidir.
Mutabakat için ayrı bir yazılım gerekir mi?
Çoğu işletmede başlangıç için gerekmez. Karşı sistemin raporunu dışa aktarıp ERP raporuyla aynı dönem ve aynı alanlar üzerinden karşılaştırmak yeterlidir. Hacim büyüdükçe bu karşılaştırmanın ERP içinde otomatikleştirilmesi anlam kazanır.
Küçük bir işletmenin de kuyruk ve hata kutusuna ihtiyacı var mı?
Entegrasyonunuz günde birkaç kayıt taşıyorsa karmaşık bir yapı şart değildir. Yine de başarısız bir kaydın görünür olması ve tekrar denenebilmesi ölçekten bağımsız bir ihtiyaçtır. Hata sessizce kaybolursa küçük işletmede de aynı sorunu yaratır.
Başlamak için
Bugün çalışan entegrasyonlarınızı gözden geçirirken kendinize şunu sorun. Biri bozulsa kaç saat sonra fark ederdiniz? Cevap “ay sonunda” ise kuyruk, izleme ve mutabakat eksiktir. Size hazır bir demo göstermiyoruz. Kendi verilerinizle çalışan bir sistem gösteriyoruz. Kendi verinizle demo talep edebilir ya da ücretsiz keşif görüşmesinde entegrasyon ihtiyaçlarınızı konuşabilirsiniz. Keşif ve demo ücretsizdir.